افزودن کودهای آلی به خاک یکی از معمول ترین روشها برای بهبود خصوصیات فیزیکی خاک است. مواد آلی به عنوان یکی از ارکان مهم باروری خاک محسوب میشوند. کودهای آلی و کودهای دامی کاملا پوسیده در مقایسه با کودهای شیمیایی دارای مقادیر زیادی کربن آلی هستند و می توانند به عنوان منابع غنی عناصر غذایی )به خصوص نیتروژن و فسفر و پتاسیم (آنها را به مرور زمان در اختیار گیاه قرار دهند. این امر خصوصا در خاک های مناطق خشک و نیمه خشک که عمدتا از حاصلخیزی پایینی برخوردارند، علاوه بر افزایش ماده آلی خاک و تا حدی کاهش اسیدیته باعث می شود عناصر غذایی مورد نیاز گیاهان از طریق بازیافت موثر تامین شود و میتواند خصوصیات فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیکی خاکها را بهبود بخشد. افزایش مواد آلی به خاکها منجر به تشکیل خاکدانهها شده و ظرفیت نگهداری رطوبت، هدایت الکتریکی، چگالی ظاهری، درجه تراکم، حاصلخیزی خاک و مقاومت در برابر فرسایش آبی و بادی را بهبود میبخشد. در زیر به چند مورد از اثرات کودهای آلی بر خصوصیات فیزیکی خاک اشاره می کنیم :
1.کاهش جرم مخصوص ظاهری
وزن مخصوص ظاهری خاک، جرم واحد حجم خاک (حجم کل خاک) است و مقدار زیاد آن نشان دهنده متراکم بودن خاک و مناسب نبودن وضعیت ساختمان خاک است. بررسیها نشان داده اند که با مصرف کودهای آلی و کمپوست در خاک، ماده آلی خاک افزایش مییابد و به دنبال آن جرم مخصوص ظاهری خاک به دلیل افزایش خلل و فرج خاک کاهش می یابد. تخلخل یا میزان منافذ خاک نیز با افزایش ماده آلی خاک بیشتر شده و این امر به نگهداری بیشتر آب، تهویه بهتر خاک و ریشه زایی کمک میکند.
2.بهبود ساختمان خاک
اضافه کردن کودهای آلی به خاک و افزایش ماده آلی سبب بهبود تشکیل خاکدانهها در خاک میگردد و به بهبود ساختمان خاک کمک میکند؛ مواد آلی در خاکهای شنی (سبک) با متصل کردن ذرات به یکدیگر باعث بهبود ساختمان خاک میگردد و در خاکهای رسی (سنگین) از چسبندگی زیاد ذرات خاک جلوگیری میکند. اکثریت خصوصیات خاک تحت تاثیر وضعیت ساختمان خاک قرار دارد به طور مثال تخلخل خاک، تهویه خاک، نگهداری آب در خاک و نفوذ ریشه در خاک همگی تحت تاثیر ساختمان خاک قرار میگیرند که تمامی این موارد فقط با بالا بردن ماده آلی خاک میسر می شوند.
3.تهویه بهتر
وجود اکسیژن برای میکروارگانیسمهای خاکزی و ریشهی گیاهان بسیار اهمیت دارد. افزایش ماده آلی خاک باعث بهبود ساختمان خاک، نفوذپذیری و بالا بردن تخلخل خاک می شود که به همین سبب خاک تهویه بهتری داشته و ریشه گیاه در شرایط بسیار عالی رشد می کند و حداکثر جذب را انجام می دهد؛ همچنین از ابتلا به بیماری های قارچی (به خصوص آن دسته از بیماری های ریشه که در اثر ماندابی رخ می دهد) در امان می ماند.
4.افزایش ظرفیت نگهداری آب
برخلاف خاکهای رسی، خاکهای شنی چسبندگی کمی دارند و این مساله باعث میشود که آب به سرعت از دسترس ریشه خارج شود و ظرفیت نگهداری آب پایین باشد. افزایش ماده آلی در خاک سبب بهبود چسبندگی در خاکهای شنی و بهبود ظرفیت نگهداری آب در آن میشود؛ که در مناطقی با بافت خاک Sand (شنی) برای استقرار گیاه، به خصوص گیاهان خانواده کدوئیان که علفی هستند و ریشه های آن ها در عمق حدود 20 سانتی متری است، بسیار مهم می باشد.
5.کاهش چسبندگی در خاکهای رسی
خاک های رسی معمولا خاکهایی با چسبندگی زیاد میباشند که نفوذپذیری آب و تهویه در آنها کم بوده و عملیات کشاورزی بر روی چنین خاکهایی با مشکل روبرو است. افزایش ماده آلی در خاکهای رسی (سنگین) باعث کاهش چسبندگی و در نتیجه بهبود خصوصیات نامطلوب آنها میشود. این کار سبب می گردد که خفگی ریشه در اثر ماندن آب و بالا بودن سطح آن در اطراف ریشه اتفاق نیفتد و گیاه کمتر دچار بیماری های قارچی خاکزاد شود.
